Aletta Beaujon is een van de Arubaanse dichters die in een Antilliaanse en Surinaamse bloemlezing verscheen, bedoeld om in de jaren ’70 op de middelbare scholen in Suriname, Nederland en op de Antillen te verspreiden. Haar gedichten zijn op het eerste gezicht weinig Antilliaans te noemen. Dit bewijst dat niet de omgeving, maar de gedachten bepalend zijn voor de inspiratie van een dichter. In 1999 moest ze een strijd aangaan tegen een terminale ziekte, een strijd die ze twee jaar later moest opgeven. Aletta Beaujon ligt op Aruba – haar isla stima – begraven met een leguaan op haar graf. Het gedicht In Greece I died krijgt dan een extra betekenis. Opnieuw reden om met Klaas de Groot – de ontdekker van haar poëzie-agenda - in gesprek te gaan. Eerder interviews met Klaas de Groot verschenen in Caribe magazine van 11 en 12 november 2009.

foto: Foppe Peter Schut

Hoe verliep het gesprek met de zoons Juan Carlos en Jeannouel van Leeuwen? Waren ze verbaasd over uw vondst en enthousiast over een boekpublicatie? Aart Broek heeft op Curaçao een gesprek gehad met Jeannouel van Leeuwen en ik heb met beide zoons gesproken, ook op Curaçao en op Aruba. Ik denk dat ze wel verbaasd zijn geweest , toen ze het nieuws voor het eerst hoorden. Maar ze waren vooral blij met de nieuwe belangstelling voor de gedichten. Hun enthousiasme voor de publicatie hebben zij geregeld geuit.

Op een bepaald moment moest u naar Curaçao reizen om in de bibliotheek van Mongui Maduro en de Openbare Bibliotheek e.e.a. uit te zoeken. Wat trof je daar aan en wat waren de bevindingen? Gelukkig kreeg ik alle medewerking. Ik kon in de openbare bibliotheek het archief dat Aart daar heeft gedeponeerd en ander materiaal zoals kranten en tijdschriften doorspitten. Op Rooi Catootje kreeg ik alle hulp in de Mongui Maduro bibliotheek. Daar kun je heel rustig werken, in een prachtig landhuis. Het reizen naar Curaçao was trouwens geen moeten. ik ga er graag naar toe. Daar heb ik geen dwang voor nodig.

De uitgever moest ervan overtuigd zijn dat het een authentiek manuscript betrof. Hoe werd hij daarvan overtuigd en wat was van doorslaggevende betekenis? De agenda dus het manuscript mocht de Haagse bibliotheek uit dankzij Marije Stolp, het hoofd van de Antilliaanse afdeling. Toen kon Franc Knipscheer zich overtuigen van de echtheid. Doorslaggevend was waarschijnlijk de aanwezigheid van de al eerder gepublceerde Poems while in Delos in die agenda, het visitekaartje en het handschrift. Later hebben we het handschrift nog kunnen vergelijken met het schrift in enkele nagelaten papieren. En de zoons herkenden het handschrift ook.

Zijn er nog tekstuele wijzigingen of stilistische verbeteringen in de tekst doorgevoerd? Stilistisch hebben we niets gewijzigd, zie de tekstbezorging in het boek. We hebben wel de huidige spelling toegepast. Af en toe moesten we lang kijken naar bepaalde letters die erg op elkaar leken (en lijken). ‘Evidente zet- en schrijffouten zijn stilzwijgend hersteld’ staat er keurig in het nawoord van de nieuwe bundel. Maar ik ben bang dat de redactie ook wel weer een paar eigen fouten heeft gemaakt. Waarvoor bij deze excuses.

Waar we een tijd over gedacht hebben, is de opname van de Poems while in Delos in het geheel. Die veertien gedichten werden door de redactie van de Antilliaanse Cahiers in 1959 geïsoleerd uit de agenda. We hebben gekozen voor de oorspronkelijke volgorde die Aletta Beaujon zelf in de agenda heeft aangebracht, zo staan ze in de oorspronkelijke context.

Werd er met Juan Carlos en Jeannouel van Leeuwen ook gesproken over het schrijfproces van hun moeder. Had ze een bepaalde plek in huis of een bepaalde dag om te schrijven? Over schrijfplekken en -tijden is niet gesproken. Wel is duidelijk geworden dat Beaujon vaak aan het schrijven was en ook veel verbeterde. Dat blijkt uit de enkele nagelaten aantekeningen over diverse onderwerpen. Het voorzichtige idee is wel dat er heel wat versies van de gedichten moeten hebben bestaan.

Als je Aletta Beaujon vergelijkt met haar collega dichters uit de jaren ’50, dan had ze een buitengewone levensstijl voor die jaren. Veel reizen en vaak verhuizen kwam bij Oda Blinder, Nydia Ecury en Mila Palm niet voor. Was zij een dichter die in andere tijden leefde? Over het laatste kan ik weinig zeggen, behalve dat Nydia Ecury ook wel meer plaatsen bezocht dan haar geboorteeiland Aruba. Het enige wat een lezer van de gedichten van Beaujon waarschijnlijk ziet, is dat het oude Griekenland veel voor haar betekende. Als dichter is zij toch iemand van haar eigen tijd, kijk maar naar de vorm waarin de poëzie is geschreven. Voor het overige: ze was niet honkvast. Ze maakte als kind al een zeereis naar Nederland, studeerde in de V.S. en verhuisde ettelijke malen, bijvoorbeeld in haar Nederlandse periode.

Is er een antwoord gevonden op de vraag: Waarom bleef ze niet tot in lengte der jaren schrijven? Uitgaande van wat ik gehoord heb, moet zij op een bepaald moment gekozen hebben voor de opvoeding van haar kinderen en voor de eigen studie. Misschien heeft later haar werk als psychologe op Aruba een rol gespeeld. Ze heeft ook nogal wat tijd gestopt in onderzoek naar andere onderwerpen, zoals de herkomst van het Papiaments.

Aletta Beaujon is misschien geen diamant die op een trouwring past, maar wel op die van een samenleving. Welke betekenis heeft de dichter Beaujon voor de huidige samenleving? Dat is een moeilijke vraag. Ik hoop dat deze publicatie veel lezers zal vinden, met name op haar geliefde Antilliaanse eilanden. Die lezers zullen dan, naar ik hoop, opmerken dat zij laat zien dat de wereld heel groot is en heel divers.

Haar gedichten – bv in Hellas - kenden vaak een magisch element. Heeft dit te maken met de reizende geest van de dichter en liefde voor de Griekse mythologie? Het magische element, dat ook al in haar eerste bundel Gedichten aan de baai en elders zit, zie bijvoorbeeld Sacre du Printemps (Schoonheid pg. 123), is heel sterk aanwezig in de teruggevonden gedichten. In die gedichten is het betoverende onmiddellijk verbonden met de (oude) Griekse wereld inclusief de mythen en dus de mythologie. Dat betoverende of magische element zit mijns inziens ook in haar poëtische beschrijving van de Griekse natuur zoals zij die zag en onder woorden bracht.

Uit haar gedichten bleek ook alsof ze van tijdszone kon veranderen. In hoeverre kan dat als een signaal opgevat worden dat haar landgenoten c.q. dichters uit die tijd over de landsgrenzen heen moeten kijken? Dat zou ik niet weten, die kennis van haar psychologie heb ik niet.

Foto: K. de Groot. Huize Hebron waar Aletta Beaujon woonde tot en met 1969.