| Nieuwsbrief |
|---|
|
| De Caribische cultuur in drie begrippen: geloof, muziek en geld |
|
|
| Geschreven door Yvette Cramer | |
| Tuesday 23 December 2008 | |
 Het is niet niks wat antropoloog Francio Guadeloupe (1971) heeft onderzocht. Eigenlijk heeft hij de essentie van de Caribische cultuur proberen te vatten. En daarvoor dient Sint Maarten het voorbeeld. Want dit eiland herbergt zoveel nationaliteiten en immigranten, dat het verbazingwekkend is dat al die verschillende culturen zo makkelijk en goed samen leven. Hoe doen ze dat? De gouden woorden zijn ‘christelijke waarden, calypso en een dosis gezond kapitalisme’. Een hoopgevend resultaat.
Sint Maarten slaagt er wonderwel in om een vriendelijk eiland te zijn en dat is te danken aan een fijn samenspel van religieuze, muzikale en media-invloeden. Dat is wat Francio Guadeloupe concludeert uit zijn onderzoek. Zijn deze invloeden in balans, dan ontstaat er een optimaal evenwicht. En dat is het geval op Sint Maarten. Tachtig procent van de bevolking op Sint Maarten is immigrant. Sommigen lezen dat als een slecht teken. Maar je kunt hieruit ook de kracht van de samenleving halen. Op zo’n eiland móet je je wel aanpassen, anders wordt je eigen bestaan en dat van de hele maatschappij onhoudbaar. De invloed van de media is een hele grote, vindt Guadeloupe. De eilandstaat is daarin internationaal georiënteerd. Zo zijn er alle grote tv-netwerken als BBC World, CNN, Canal+ en Deutsche Welt er te ontvangen. Met als gevolg dat de mensen goed geïnformeerd zijn. En belangrijker: ze zien dat er vanuit verschillende optieken nieuws gebracht kan worden. Dat maakt ze vanzelf kritische nieuwsconsumenten. Nog belangrijker is de positie van radio-dj’s. Die blijken een cruciale rol te spelen vanwege de manier waarop zij over het christelijke geloof, de muzikale creativiteit en het kapitalistische streven spreken. Dat doen ze namelijk met respect. En op die manier propageren zij tolerantie van de verschillen. Zij geven met name de etnische kanten een bepaalde draai mee zodat die in overeenstemming te brengen is met christelijke waarden. Francio Guadeloupe: ‘Een van de dj’s vertelde me letterlijk ‘We are all sinners. En om Sint Maartenaar te zijn, moet je hypocriet zijn.’ Hij bedoelde ermee te zeggen dat op Sint Maarten niemand beter is dan een ander. De maatschappij bestaat per definitie uit imperfecte mensen.’ Hoe is dat zo gekomen? ‘De essentie van het Caribisch gebied is beweging. Van mensen en ideeën. Je kijkt eigenlijk naar een gebied dat al zeker vijf eeuwen in beweging is en waar familielijnen de eilandgrenzen overstijgen. In die vijfhonderd jaar is er een modus vivendi ontstaan waarvan de essentie is dat er tolerantie is voor de verschillen tussen bevolkingsgroepen en mensen. En dan zie je dat een eiland of een land tot bloei kan komen als men openstaat voor de creativiteit van anderen.’ ‘Wereldwijd is iedereen op zoek naar identiteit. Wie ben ik in het geheel? En meestal met het idee om uit te zoeken wie er het eerst was, en wie de meeste zeggenschap heeft. In het Caribisch gebied hebben mensen altijd al met deze vraag te maken gehad omdat het gebied gekenmerkt wordt door voortdurend verplaatsen en bewegen.’ ‘Het merkwaardige is dat er op St. Maarten bijvoorbeeld haast geen uitbarstingen zijn met een religieuze of etnische invalshoek. Terwijl alle wereldgodsdiensten er vertegenwoordigd zijn. Ik vermoed dat dit onder meer komt door de invloed van de media. Voor een deel wordt de manier waarop mensen iets percipiëren namelijk bepaald door de manier waarop het gepresenteerd wordt. En media spelen daarin een belangrijke rol. Toen St. Maarten getroffen werd door een hevige orkaan, kreeg men via buitenlandse netwerken te zien hoe er over het eiland bericht werd. Zo kregen de bewoners als het ware vanzelf vanuit meerdere optieken het eigen nieuws gepresenteerd. Op die manier krijg je als burger verschillende informatie op basis waarvan je zelf een standpunt moet innemen. Met kranten is het ongeveer hetzelfde.’ Waar past de calypso in het verhaal? ‘De Calypso is muziek met een dubbele bodem. Ik zie het als een metafoor voor de cultuur die beleefd wordt. In de teksten van deze populaire muziek wordt namelijk de oecumenische meta-ethiek uitgedragen. Calypso speelt bijvoorbeeld met Carnaval een grote rol. Het is de muziek van de jump-ups, de straatfeesten waar je letterlijk belijdt ‘Ik mag er zijn, de weg is ook van mij’. In combinatie met het christelijke gedachtegoed dat stelt dat je iedereen als je broer of zuster dient te beschouwen, houdt de Calypso de samenleving in evenwicht. Het kapitalistische element tenslotte is nodig om mensen het perspectief op vooruitgang te geven. Zo weet op St Maarten iedereen wat zijn verantwoordelijkheid is. Het eiland is van toerisme afhankelijk en wil men de welvaart behouden, dan moet men daar voor zijn best blijven doen. Bijvoorbeeld door behulpzaam en vriendelijk te blijven tegen gasten.’ De theorie is duidelijk. Op Sint Maarten is het herkenbaar omdat daar de drie sturende aspecten (geloof, cultuur, kapitalisme) min of meer in evenwicht zijn. Een heel ander beeld geeft bijvoorbeeld Haïti. Hoe lees je zo’n eiland? ‘Haïti is een maatschappij in ontwikkeling. Er is wel degelijk een herkenbaar streven naar gelijkwaardigheid op basis van de christelijke waarde. De mensen willen af van de hiërarchie, dat is een typisch Caribische ethiek. Het eiland is echter pas sinds de jaren tachtig aan het ontwikkelen. Historisch gezien hebben ze een lange tijd van Franse en later Amerikaanse overheersing achter de rug. Daarna kregen ze een ondemocratisch bewind. De economie is ontwricht door jaren van onderdrukking. Zodra het land zich beter gaat ontwikkelen, zal het beter gaan, is mijn overtuiging.’ En hoe lees je de houding van Curaçao? ‘Op Curaçao is de staking in 1969 ingegeven vanuit de gedachte ‘treat me equal’. Sindsdien is er meer gelijkwaardigheid ontstaan tussen de groepen mensen op het eiland. Men is zich vervolgens meer bezig gaan houden met de identiteit. Vaak vanuit de blik ‘wij yu di korsow tegen zij’. Als je het eiland vergelijkt met Aruba, dan zie je bijvoorbeeld dat op Aruba naast het Papiaments ook Nederlands en Engels bestaan. Op Curaçao daarentegen zie je dat het Papiamentu de voorkeur heeft boven de andere talen. Die focus op de eigen nationaliteit, brengt spanningen met zich mee. De geschiedenis van Curaçao wis je natuurlijk niet uit. Iedereen draagt die met zich mee. De kwestie is hoe je de historie herinterpreteert zodat je het kunt doorgeven. Een feit is dat de slavernij nog geen honderdvijftigjaar geleden is afgeschaft. Mijn oma zei daarvan: ‘Kijk eens hoe ver we zijn gekomen na de afschaffing van de slavernij’. Maar je kunt het ook anders lezen. Het gaat erom hoe je je geschiedenis inzet en wat je ermee doet.’ Francio Guadeloupe in het kort Geboren: op Aruba, daarna op vele eilanden gewoond. Studeerde in Nederland antropologie aan de Universiteit Nijmegen. Zijn promotieonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam gaat over de Caribische cultuur. Motto: 'Ik leer uit al mijn onderzoek meer over mijn eigen achtergronden. Wat ik heb georven en hoe ik het kritisch kan doorgeven.’ Inspirerende schrijvers: Wilson Harris en Marise Condé Wetenschapshelden: Paul Gilroy, Eduoard Glissant, Gerd Baumann Muziek: Tracy Chapman  ‘Chanting down the New Jerusalem: Calypso, Christianity and Capitalism in the Caribbean (The anthropology of Christianity)’, University of California Press, december 2008 |
| < Vorige | Volgende > |
|---|
|
|
