De eerste keer dat ik over de Joodse gemeenschap op Curaçao las, was in het boek van Harry Hoetink De oude Curaçaose samenleving. Een tweede keer was in het boek Curaçao en Guzman Blanco van C. CH. Goslinga. In beide publicaties ging het over de Sefardische Joden, maar nooit zo diepgravend als in de nieuwe KIT-publicatie Een Sjtetl in de tropen: de Asjkenazische gemeenschap op Curaçao. Van de auteur Jeannette van Ditzhuijzen, die voornamelijk reisgidsen schrijft, is dit de eerste serieuze journalistieke verhandeling over het eiland Curaçao. Het boek is ingedeeld in zes delen en geeft een overzicht weer hoe de Asjkenazische Joden een eigen positie in de Antilliaanse samenleving wisten te verwerven.

Opkomst van de Joodse handel
De Sefardische Joden kwamen rondom de 17e eeuw vanuit Spanje en Portugal via Nederland naar Curaçao. De Joodse gemeenschap op het eiland kende sinds 1926 een tweede groep, namelijk de Asjkenazische Joden. Zij kwamen uit Oost-Europa - Roemenië en Polen - en werden in de volksmond Polaco (Pool) genoemd. De meesten kwamen na een bootreis op Curaçao zonder een cent op zak en moesten een nieuw bestaan zien op te bouwen. Al snel openden ze een winkel in Punda en Otrobanda, bijgestaan door vrouw en kinderen. Na de crisisjaren in 1933 verhuisden ze naar de chiquere Heerenstraat en vestigden achter elkaar El Continental, La Estrella, El Chic Americano, Oriental Store en de New York store. Opvallend, bijna allemaal Spaanstalige bedrijfsnamen, wat aangeeft dat de Asjkenazische Joden een fijne neus in die tijd hadden voor het drijven van handel in een hen onbekende samenleving.

Met de jaren groeide ook de concurrentie tussen de Sefardische- en Asjkenazische Joden. Op de Asjkenazische Joden werd in het algemeen neergekeken, daar zij lager geschoold en arm waren. De kinderen van beide groepen Joden zaten op de Hendrikschool, maar hadden geen onderling contact. De Sefardische Joden woonden op Scharloo, een middenklasse wijk op Curaçao, terwijl de Asjkenazische Joden met hun schamele bezittingen een huisje in Punda bewoonden. Pas nadat de Hebrew School werd gesticht en uit leerlingen van beide groepen Joden bestond, groeide er een toenadering tussen beide bevolkingsgroepen. Op economisch vlak ging men ook samenwerken, ofschoon ieder groep een eigen synagoge behield. Men kon voor een lening terecht bij de inmiddels opgerichte Maduro & Curiels bank, die in handen is van de Sefardische Joden.

Aruba
Aanvankelijk was er weinig contact met de overige Joden – zowel van Sefardische als Asjkenazische afkomst - die zich bijvoorbeeld op Aruba hadden gevestigd. Hier hadden ze een eigen club, genaamd de Country Club, voor hun bar mitswa´s, poeriemfeesten en trouwpartijen. Bekende namen van zakenlieden als Adolf Fuchs (No1 Store), Israel Gelbstein, Charles Fuhrman (Spritzer & Fuhrman), Chaim Gottfried en Leo Berlinski passeren de revue. Fuhrman had eerst zijn winkel onder de naam German Watchmaker in de Nassaustraat geopend. In de jaren zeventig kwamen de zoons van Herman en Leon Tauber naar Aruba, die de modezaak Aquarius op een toplocatie in Oranjestad dreven. Hier mis ik wel namen als Adolph Groder die als marskramer de Panama Store in San Nicolas leidde, welke daarna door zijn zoon Bupie (een bijnaam lijkt mij QN) werd opgevolgd. Behalve Mr. Margulis, eigenaar van een schoenenzaak in de B. van de Zeppenfeldstraat werden de broers Lichtenstein die The American Store dreef niet genoemd.

Het boek is zeer fraai uitgegeven en is in het bijzonder geïllustreerd met tal van foto’s, die de lezer in staat stelt om het verleden in een groter context te plaatsen. De auteur heeft gedegen onderzoek naar het onderwerp gedaan en dit aangevuld met interviews onder de gemeenschap. Het tussendoor verwijzen naar een ander hoofdstuk, waar een bepaald aspect wordt besproken, komt een beetje storend over. Een ding staat vast, dat de Joden goed georganiseerd, spaarzaam en ondernemend waren. Het is een boek dat we allemaal gelezen moeten hebben, om een beter beeld te krijgen van de Curaçao in andere tijden.

Beoordeling *****

Titel: Een Sjtetl in de tropen: de Asjkenazische gemeenschap op Curaçao
Auteur: Jeannette van Ditzhuijzen
Formaat: 17 x 24,5 cm/246 pag. (hard cover)
ISBN: 978-9460220449
Prijs: € 24,50