Eladio Pérez woonde zestien jaar in New York en verwisselde in 2000 de Big Apple voor zijn geboorteplaats Cataño, het rustieke dorp aan de overkant van Viejo San Juan. De meeste toeristen kennen het van de Bacardi destilleerderij. Twee jaar geleden speelde ik er met Bata Cumbele, mijn andere idolen, die voor die gelegenheid nog eens speciaal bij elkaar kwamen. (Ik ben te laat geboren en in het verkeerde land!)
Cataño ligt dus aan de zuidelijke kant van die inham waar alle (cruise)schepen Puerto Rico binnenkomen. La costa, Afrika dus, wat bevolking, rituelen en muziek betreft! Twee weken geleden ontving ik een uitnodiging om op een vrijdag het veertigjarig jubileum bij te wonen van Eladio Pérez, dat hij in stamcafé Diana's Bar vierde.
Als rumbera moest ik daar natuurlijk bij zijn, ook al betekent het dat je dan in het nachtelijk duister alleen over onbekende wegen naar onbekende oorden moet. Maar aangezien ik zelf pal aan de costa woon, ben ik tamelijk bedreven geworden in die Afrikaanse rituelen: me laten meevoeren, voornamelijk in auto's, mijn Chevrolet Cavalier Sports uit 1998. Deze wagen blijkt een stuk betrouwbaarder dan mijn door de politie geplette Lincoln Towncar uit 1990, tien dagen voordat ik terugkwam!
Het lijkt ver, maar niks is ver in de Metropolitan Aera. De autoweg richting Bayamón, ergens bij Cataño eraf. Dat staat hier namelijk nooit aangegeven. Het zijn louter nummers. Ik voel dat ik er hier af moet. En dan de weg vragen aan de eerste de beste man die ik zie (vrouwen zie je nooit op straat in dit soort oorden, behalve ik dan). De man is bezig met een boot op een oplegger.
'Oh, dat is aan het eind. Steeds rechtdoor en dan rechts. Daar hebben ze het beste bier van Cataño: Medalla bien fría.'
'Echt wat voor mij,' roep ik. En inderdaad ik rijd automatisch op de muziek af. Ik hoor de Master of Ceremonies al preken op de grote open binnenplaats bij Diana's Bar. En ik kan mijn auto, die ook een stuk kleiner is, kwijt op een plekje vlakbij (gebeurt me ook altijd!).
Ik loop het etablissement binnen om dan weer door een deur naar buiten te lopen richting publiek en band. De mensen zitten op stoelen. De instrumenten van de rumbaformatie bestaan uit vier conga's, een chékere (een kalabas met kralen veelal de kleuren van de Santería en gevuld met pitjes/zaadjes) en timbales met de woodblock, die in dit geval de vervanger is voor de cua , de traditionele bamboestokken.
De congero’s ken ik alle drie!Uiteraard is een ervan onze jubilaris, maar daarnaast is er mijn maatje Javier van de Grupo folclórico uit Carolina en virtuoos Roberto Rodríguez, die zelf met Bata Cumbele speelde. Op het moment dat hij me ziet, verschijnt er een grote glimlach en hij roept en gebaart met zijn hoofd vanachter zijn timbales:
'Kom hier. Spelen!' Ik lig natuurlijk al in een deuk. Ik ben de laatste weken zo druk geweest met allerlei niet folclórico-dingen (01 visum, Tromboneworkshops, Jazzoptredens) behalve waar ik voor hier ben: la música de aquí. Poem, piem, piem paaaaaaaaaam. Een 'tambor' kan me nog steeds betoveren. En meteen voel ik de weldaad van de drie conga’s.

De rumba vult mij. Deze dans uit Afrika is de basis van veel Caribische muziek. En heeft zelf al tientallen varianten. Ga naar Cuba en Puerto Rico en je bent in het land van de rumba! Hier worden verhalen verteld begeleid door trommels. Javier met zijn pet op, zingt al improviserend voor: de pregón en ik antwoord op mijn trombone. Mensen klappen.
Onder het spelen komt Eladio met zijn grijs snorretje en grote donkere bril naar me toe en omarmt me plechtig.
'Gracias dat je gekomen bent!'
'Met zoveel plezier, Eladio. Wat denk je? Ik kom hier om me te genezen.' Dat is een typische term, 'curarse', wat musici zeggen - daar bedoelden ze ook drugs mee, maar het gaat dus om de shot aan positieve energie die je krijgt als je je begeeft op het podium tussen de salsero’s. Ik heb geen drugs nodig, alleen rumba-.
De Master of Ceremonies is een ware spreekwaterval. 'Dit meisje komt niet hier vandaan, pero de Holaaaanda. ¡Aplauso!' Nou, dat krijg ik. Mensen kijken me verbaasd, met ontzag en plezier aan, en klappen luid. Ik herken hem nu ook, met zijn Fania All Stars T-shirt.
'Jij hebt in Café de la Plaza gespeeld,' zegt-ie even later.
'Ja, dat klopt op de Placita in Santurce vijf jaar geleden.' Toen ik rozen kreeg van onbekende mannen. En hij is de gangster die de musici maar een percentage uitbetaalde en de rest in zijn eigen zak stak... Haaa. Maar dat is erg grappig. Je wordt zo vergevensgezind door rumba.

'Heb je nog steeds dat radioprogramma?' vraag ik. 'Ja,’ zegt-ie trots. Het is tenslotte een beroepswauwelaar. Javier en ik hebben een prettig muzikaal onderhoud. Al die platen die ik beluisterd heb, Chocolate, Cachao, het komt er allemaal met gemak uit. Wat een weldaad. Eladio komt weer naar me toe.
'Je verrast me, weet je dat?' Ja, ik mezelf ook eigenlijk... Maar dat is de kracht van al die costa en de Afrikaanse erfenis. In de pauze drukt de MC me een flyer in de hand. Hij wast auto's tegenwoordig. Javier vraagt me terwijl we naar binnen lopen: 'Hoe ben je in godsnaam hier gekomen?'
'Man , ik ben hier nu zo goed in... ik volg de Heilige Christoffel, of hoe heet die bij jullie in de Santería...?' 'Ja, dat weet ik niet. Ik ben een bleek mannetje uit Carolina,' lacht-ie. Hij kon inderdaad een Spanjaard zijn. Hij ziet er altijd even fris en fruitig uit.
En ik vertel hem hoe ik volledig op gevoel bij Diana's Bar in Cataño kwam. 'Medalla of Heineken?' vraagt Eladio. 'Wat denk je nou zelf, Boricua: Medalla natuurlijk,' en de omstanders schieten in de lach: 'Vayaaaaaa.' 'Ik weet niet waarom jullie je voor de gek hebben laten houden door Heineken (de 'export-versie' smaakt voor geen meter).
'Ze is meer Boricua dan wie van ons,' roept Javier. 'Laat je trombone niet alleen,' komt een half dronken man al op me af. 'Als jij die nou eens in de gaten houdt,' zeg ik. Wordt ook meteen gedaan. Alleen komt-ie zes keer terug. 'con permiso.'
'Kijk, dat is nou mijn doelgroep,' zeg ik tegen Javier, die er altijd even fris en fruitig uitziet. 'Ik heb tegenwoordig alleen die mannen van rond de zestig om me heen hangen' en sla mijn handpalmen en blik ter hemel. Een vrouw aan de bar glimlacht.
'Je moet niet discrimineren in leeftijd, May,' vindt Javier pertinent. Ik schiet in de lach. 'Jij bent mijn broer, ouwhoer!' Net zoals bij alle rumba en bomba heb je ook hier weer dansers. Een vrouw die traditionele rumba danst. Een soort verleidingsdans. Prachtig.
En een jongen van negentien speelt een congasolo: Van Van, werkelijk niet te geloven. Zo'n geweldig geluid en ideeën, dios mío. Cataño is een kweekvijver van talent. De Universidad van de straat, noemen ze dat. ‘Wat voor nummer zou je willen spelen?' vraagt Javier. Ik denk even na.
'Avé María, Morena.' Dat heeft niks met Bach of Schubert te maken, maar dit nummer ken ik van de legendarische Cubaanse bassist Cachao, opgenomen met louter salsero’s in Miami. Y vaya, terwijl ik deel uitmaak van dit typische stukje Puerto Rico word ik me bewust hoeveel ik dit gemist heb de laatste maanden! Ik wist dat ik de clave nodig heb voor mijn gezondheid.
Maar had niet in de gaten dat het zo erg met me gesteld was bij gebrek aan. Na afloop weer omhelzingen. Vrouwen die juichen. De radiomaker stelt me zijn ‘fiancée’ voor, met die woorden zei-ie het: 'we gaan trouwen' ook er achteraan. Ik wilde het kind niet in verlegenheid brengen, maar het lag op mijn tong: 'Voor de hoeveelste keer?'
'En dan is het nu tijd voor de pastelitos de pollo,' grinnikt Javier. 'Nog niet weg gaan, he,' roept Eladio tegen mij: 'Hier tegenover maken ze die waar je bij staat.' Op de hoek van de straat is een café met poolbiljart. En ernaast staat een vitrinekast op de stoep met allerlei gefrituurde Puertoricaanse snacks bacalaíto (stokviskoekje), alcapurría (een soort kroketje van maïsmeel in bananenblad gevouwen gevuld met krab, varkensvlees of kip) en de pastelitos: brooddeeg gevuld met een ragout van kip.
'Pique,' roept Javier. We zijn erg van de pikante saus. rawitjes, knoflook, koriander (als-ie zelf gemaakt is). 'Eso es Puerto Rico,' glundert Javier. Terwijl Eladio met drie Medalla’s aankomt, ziet hij twee kinderen naar me kijken.
'Je denkt dat ze Amerikaanse is, he?' Verlegen knikt het tienjarige meisje. 'Maar dat is ze niet. Ze komt uit Holanda...en ze speelt trombonist,' zegt de maestro: 'En ze spreekt Spaans,' zegt Eladio trots.
'Vind je dat leuk?' vraag ik. Ze knikt weer. Ik bedenk dat dit het geluk is: op de juiste plek op het juiste moment zijn. Cataño Puerto Rico.
'Doe ons nog drie pastelitos, mi amor,' roept Javier.

Van May Peters verschijnt eind juni 2009 de debuutbundel 'Música,maestra! - brieven uit Puerto Rico bij uitgeverij Totemboek.